Ondernemers in de EU genieten het voordeel van toegang tot de Europese interne markt. Toch blijkt uit de praktijk dat wie vandaag actief is in meerdere lidstaten, geconfronteerd wordt met 27 uiteenlopende wettelijke en administratieve realiteiten.
In dit versplinterde EU-landschap wint een opvallend initiatief aan terrein: EU-Inc, een voorstel voor een pan-Europese vennootschapsvorm met één uniforme structuur en één regelgevend kader, ongeacht de lidstaat van vestiging.
Met dit beoogde “28ste regime” hoopt een groeiende groep ondernemers, sectororganisaties en Europese beleidmakers de EU opnieuw op de kaart te zetten als een aantrekkelijke plek voor innovatieve startups en internationale investeerders.
Wie klaar is voor een volgende stap in de Europese eenmaking, kan alvast tekenen bij het kruisje van de EU-Inc-petitie.
Het Draghi-rapport van september 2024 bevestigde wat startups en investeerders al jaren ervaren: de EU verliest terrein als competitieve economische grootmacht. Europa worstelt met een wildgroei aan reguleringen, een versnipperde interne markt en beperkte toegang tot risicokapitaal. Deze problemen leiden tot torenhoge administratie- compliancekosten voor bedrijven die hun activiteiten willen opschalen. Een pan-Europese vennootschapsvorm à la Delaware LLC zou hier een antwoord op kunnen bieden.
De roep naar een Europese vennootschapsvorm om pan-Europese ondernemingen te stimuleren is niet nieuw. In 2004 werd de Societas Europaea (SE) geïntroduceerd, bedoeld als flexibele rechtsvorm voor transnationaal ondernemerschap. Door een gebrek aan eensgezindheid en ambitie, werd de SE niet de supranationale entiteit die men initieel voor ogen had. Slechts een handvol SE’s werden opgericht wegens de complexiteit, hoge oprichtingskosten en beperkte voordelen van deze vennootschapsvorm.
De Europese Commissie probeerde hierna nog tweemaal een effectievere variant te lanceren: de European Private Company (EPC) in 2010 en de Single-Member Company (SUP) in 2014. Toch stierven deze voor deze voorstellen een politieke dood, vanwege onenigheid tussen lidstaten over onder anderen fiscaliteit, governance en werknemersparticipatie.
Toch groeit er een consensus dat de EU niet langer aan de zijlijn kan blijven toekijken terwijl Europees talent en kapitaal het geluk elders zoekt en landen als de VS en China de ene na de andere tech-unicorn en hyperscaler produceert.
EU-Inc is een door de sector gedragen voorstel voor een nieuwe pan-Europese vennootschapsvorm dat als 28ste regime naast – of eerder boven – de 27 bestaande nationale regimes zou bestaan. Het initiatief wordt gesteund door een brede coalitie van Europese ondernemersorganisaties, investeerders, academici en juristen die ijveren voor een digitaal, eenvoudig en geharmoniseerd ondernemingskader binnen de EU.
Om dit te bereiken moet EU-Inc het mogelijk maken om digitaal, snel en zonder tussenkomst van een notaris een Europese vennootschap met beperkte aansprakelijkheid op te richten. Door deze rechtsvorm te onderwerpen aan slechts één uniform governance-model, zal de EU-Inc gemakkelijker talent en investeerders uit heel Europa kunnen aantrekken.
Dit bottom-up voorstel werd door de initiatiefnemers van EU-Inc geconcretiseerd in een beleidsnota (EU-Inc Policy Proposal) die uiteindelijk aan de Europese Commissie zal worden voorgelegd.
EU-Inc introduceert vier pijlers die samen een uniform, digitaal en schaalbaar ondernemingskader moeten bieden binnen de EU.
De eerste pijler voorziet een juridisch fundament voor een uniforme vennootschapsstructuur met een sterke focus op digitalisering. Hiervoor worden meerdere innovaties voorgesteld: een uniforme vennootschapsvorm met beperkte aansprakelijkheid (EU-Inc), een geharmoniseerd governance-model (Core Corporate Framework), alsook een gecentraliseerd digitaal register (EU-REGISTRY) en beheerplatform (EU-DASHBOARD). Daarnaast moet vroegtijdige financiering van startups sneller en toegankelijker worden door EU-FAST (Fast Advanced Subscription Template), een equivalent van de Amerikaanse SAFE-convertibles.
De tweede pijler is met EU-ESOP (Employment Share Option Pool) specifiek gericht op een geharmoniseerd Europees kader voor werknemersopties, wat Europese startups in staat zou moeten stellen om talent aan te trekken én te behouden.
Pijlers 3 en 4 hebben als doel om fiscaliteit en arbeidsrecht. Hoewel deze domeinen onder nationale bevoegdheid blijven, pleit EU-Inc voor maximale harmonisatie en coherentie om grensoverschrijdende bedrijfsactiviteiten verder te bevorderen.
EU-Inc beantwoordt aan een duidelijke noodzaak: de structurele competitiviteitsproblemen van de EU dat het Draghi-rapport heeft blootgelegd.
Toch blijft met name de politieke haalbaarheid onzeker. Om rechtstreekse werking te hebben, moet het 28ste regime worden ingevoerd via een verordening, wat een fundamentele machtsverschuiving betekent van de lidstaten naar Brussel toe. Bovendien heeft dit voorstel belangrijke implicaties voor de huidige concurrentie en economische verhoudingen tussen de lidstaten.
Hoewel de interesse vanuit ondernemingen en investeerders snel groeit, staat het voorstel voor de bekende juridische, politieke en institutionele uitdagingen die de EU kenmerken. Tegelijk creëert de recente EU Startup & Scaleup Strategy van de Europese Commissie een gunstig momentum voor EU-Inc.
De komende jaren zullen uitwijzen of EU-Inc uitgroeit tot een realistische volgende stap in de voltooiing van de interne markt – of een utopisch idee dat (voorlopig) te mooi blijft om waar te zijn.