De rechtsbijstandsverzekering, die tot doel heeft de verdediging van de verzekerden te waarborgen, heeft recent een wijziging ondergaan om een ruimere dekking te bieden. De gedragsregels van ASSURALIA voor rechtsbijstandsverzekeraars zijn namelijk aangepast om, onder bepaalde voorwaarden, ook slachtoffers van intrafamiliaal geweld te dekken, die voorheen vaak van deze dekking waren uitgesloten.
De rechtsbijstandsverzekering wordt geregeld door de artikelen 154 tot en met 157 van de wet van 4 april 2014 betreffende de verzekeringen.
Deze verzekeringsovereenkomst wordt in artikel 154 van voornoemde wet omschreven als de overeenkomst waarbij “de verzekeraar zich verbindt diensten te verrichten en kosten ten laste te nemen, ten einde de verzekerde in staat te stellen zijn rechten te doen gelden, als eiser of verweerder, hetzij in een gerechtelijke, administratieve of andere procedure, tenzij los van enige procedure”.
Het gaat om een facultatieve verzekering die de verzekerde het volgende biedt:
In 2019 heeft de wetgever een wet2 aangenomen die tot doel heeft de rechtsbijstandsverzekering toegankelijker te maken. Deze wet van 22 mei 2019 bepaalt de minimale voorwaarden waaraan rechtsbijstandsverzekeringsovereenkomsten moeten voldoen om in aanmerking te komen voor de belastingvermindering3.
Naast de voormelde wetgeving bestaat er binnen ASSURALIA, voor de aangesloten rechtsbijstandsverzekeraars, een gedragscode die regels vastlegt ten aanzien van de consumenten.
Deze code is recent herzien, in juli 2025, met het oog op een betere bescherming van slachtoffers van intrafamiliaal geweld.
Binnen de rechtsbijstandsverzekering bestaat een algemeen beginsel volgens hetwelk geen dekking wordt verleend tussen verzekerden die op hetzelfde adres wonen. De achterliggende gedachte is te vermijden dat een verzekeringnemer via zijn eigen polis zou worden aangesproken.
Bijgevolg weigerde de rechtsbijstandsverzekeraar systematisch tussenkomst in geschillen tegen een medeverzekerde die op hetzelfde adres woonde en door hetzelfde contract werd gedekt.
Dit algemene beginsel had tot gevolg dat geschillen met betrekking tot intrafamiliaal geweld werden uitgesloten van de dekking die door de rechtsbijstandsverzekering werd aangeboden. In dergelijke situaties zijn het slachtoffer en de dader van het geweld immers vaak op hetzelfde adres gedomicilieerd.
Gevoelig voor deze maatschappelijke problematiek heeft ASSURALIA ervoor gekozen de gedragsregels inzake rechtsbijstandsverzekeringen die van toepassing zijn op haar leden te herzien, met het oog op de bescherming van slachtoffers van intrafamiliaal geweld.
Sinds de publicatie van de nieuwe gedragsregels van ASSURALIA zal de rechtsbijstandsverzekeraar4 voortaan, mits naleving van een aantal voorwaarden, dekking verlenen aan de verzekerde die het slachtoffer is van intrafamiliaal geweld.
Zo bepalen de gedragsregels dat een dekking zal worden aangeboden « in het kader van een burgerlijke partijstelling (vordering tot schadevergoeding die door het slachtoffer tegen de dader wordt ingesteld en die uitsluitend is gebaseerd op een buitencontractuele burgerlijke aansprakelijkheid), en dit overeenkomstig de algemene en bijzondere voorwaarden van de betrokken verzekeringsovereenkomst»5.
Om van deze dekking te kunnen genieten, moeten de volgende voorwaarden vervuld zijn:
Enkel fysiek geweld, in de zin van het Strafwetboek, wordt bedoeld, met uitsluiting van moreel of psychologisch geweld. De gedragsregels bepalen echter uitdrukkelijk dat voor minderjarige slachtoffers elke vorm van mishandeling wordt bedoeld. Het lijkt ons dan ook dat de rechtsbijstandsverzekering ten aanzien van minderjarigen eveneens zal tussenkomen in geval van moreel en psychologisch geweld.
De dekking door de rechtsbijstandsverzekeraar is afhankelijk van het bestaan van strafrechtelijke vervolgingen in België. Volgens de gedragsregels kan het daarbij gaan om hetzij een initiatief van het parket, hetzij om vervolgingen voor een onderzoeksrechter. Dit betekent dat er geen dekking is wanneer er wel een politieonderzoek loopt, maar er (nog) geen strafvervolging is ingesteld.
Hoewel de gedragsregels in juli 2025 werden gepubliceerd, is de dekking van toepassing op dossiers waarvoor vanaf 1 januari 2025 strafrechtelijke vervolging werd ingesteld.
De door ASSURALIA doorgevoerde aanpassing, die tot doel heeft de situatie van slachtoffers van intrafamiliaal geweld te verbeteren, leidt tot een verruiming van het toepassingsgebied van de rechtsbijstandsverzekering. Niettemin zal men geduld moeten uitoefenen en meerdere jaren moeten afwachten alvorens de effectieve frequentie van de toepassing van deze dekking in situaties van intrafamiliaal geweld te kunnen beoordelen.